Karaciğer, vücudun en büyük iç organlarından biridir ve yaşam için vazgeçilmez yüzlerce görevi yerine getirir. Besinlerden gelen maddelerin işlenmesi, enerji depolanması, safra üretimi, kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinlerin yapımı ve ilaçlar ile zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması bunlardan yalnızca birkaçıdır. Antik Yunancada karaciğere “hepar” denir; hepatit ve hepatoloji gibi tıbbi terimler de bu kökten gelir.
Karaciğer hastalıkları neden geç fark edilir?
Karaciğer, hasar görse bile uzun süre görevini sürdürebilen dayanıklı bir organdır. Bu nedenle pek çok karaciğer hastalığı başlangıçta belirti vermez ve rutin kan tahlillerinde tesadüfen fark edilir. Belirtiler ortaya çıktığında ise hastalık ilerlemiş olabilir. Bu yüzden risk faktörü taşıyan kişilerde düzenli kontroller önemlidir.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
- Ciltte ve gözlerin beyaz kısmında sararma
- Koyu renkli idrar, açık renkli dışkı
- Sağ üst karın bölgesinde ağrı ya da dolgunluk
- Açıklanamayan yorgunluk, iştahsızlık, bulantı
- Karında şişlik, bacaklarda ödem
- Kolay morarma ve kaşıntı
Karaciğer testleri
Karaciğer sağlığı genellikle kan tahlilleriyle değerlendirilir. ALT ve AST gibi karaciğer enzimleri, bilirubin, albümin ve pıhtılaşma testleri hekimin karaciğer hakkında bilgi edinmesini sağlar. Gerekli görüldüğünde ultrason, elastografi gibi görüntüleme yöntemleri ve hepatit testleri de istenebilir. Tek bir değerin yüksek çıkması her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez; sonuçlar mutlaka hekim tarafından yorumlanmalıdır.
Karaciğeri korumanın yolları
Sağlıklı kiloyu korumak, alkolü sınırlamak ya da hiç kullanmamak, hepatit B aşısını yaptırmak, ilaçları ve bitkisel ürünleri hekim önerisi dışında kullanmamak ve dengeli beslenmek karaciğer sağlığının temel taşlarıdır. Özellikle “karaciğer temizliği” iddiasıyla satılan ürünlere temkinli yaklaşılmalıdır; bazı bitkisel ürünler karaciğere zarar verebilir.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Sarılık, koyu idrar, karında şişlik ya da tahlillerde karaciğer değerlerinin yüksek çıkması durumunda bir iç hastalıkları ya da gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır. Kusmada kan, siyah dışkı ya da bilinç bulanıklığı gibi durumlar ise acil değerlendirme gerektirir.