Pek çok hastalık; yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği, karaciğer yağlanması, hepatit ve bazı kanser türleri gibi, uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Düzenli sağlık kontrolleri ve tarama testleri, bu hastalıkların erken evrede fark edilmesini ve daha kolay tedavi edilmesini sağlar. Ancak “her şeye bakılsın” anlayışıyla gereksiz testler yerine, yaşa ve risk durumuna uygun bir kontrol planı yapmak en doğru yaklaşımdır.
Temel kontroller
- Tansiyon ölçümü
- Açlık kan şekeri ya da HbA1c
- Kolesterol ve trigliserid düzeyleri
- Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
- Tam kan sayımı
- Boy, kilo ve bel çevresi ölçümü
Bu testlerin hangi sıklıkla yapılacağı kişinin yaşına, sağlık durumuna ve aile öyküsüne göre hekim tarafından belirlenir.
Hepatit taraması
Hepatit B ve hepatit C uzun yıllar belirti vermeden karaciğere zarar verebilir. Risk faktörü taşıyan kişilerin ve hiç test yaptırmamış yetişkinlerin hepatit taraması konusunu hekimleriyle konuşması önerilir.
Kanser taramaları
Meme kanseri, rahim ağzı kanseri ve kolon kanseri için belirli yaşlardan itibaren önerilen tarama programları bulunmaktadır. Ülkemizde Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) de bu taramaları sunmaktadır. Taramaların başlangıç yaşı ve sıklığı, aile öyküsü gibi risklere göre değişebilir.
Check-up öncesi hazırlık
Bazı kan testleri için 8-12 saatlik açlık gerekebilir. Kullandığınız ilaç ve takviyelerin listesini, önceki tahlil sonuçlarınızı ve ailenizdeki hastalıkları not ederek gitmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Sonuçların değerlendirilmesi
Tahlil sonuçlarının mutlaka bir hekim tarafından yorumlanması gerekir. Referans aralığının biraz dışında çıkan bir değer her zaman hastalık anlamına gelmezken, normal görünen sonuçlar da tüm riskleri dışlamaz. Pek çok temel kontrol ve tarama için ilk başvuru noktası aile hekimidir.